Մեր ընթերցողներին արդեն ծանոթ է Մարինա Կոզլիների անունը. նրա ակնարկները տպագրվել են մեր նախորդ համարներում։ Մենք խնդրեցինք Մարինային մի փոքր պատմել իր մասին։
Իմ անունը Մարինա Կոզլիներ է։ Ծնվել եմ Հայաստանում՝ Երևանում, հայ-հրեական խառն ընտանիքում։
Իմ հրեա (այժմ հանգուցյալ) տատիկն ու պապիկը՝ Պոլինա Լվովնա Շապոշնիկովան և Յոսիֆ Իսահակովիչ Կոզլիները, ամբողջ կյանքում ապրել են Երևանում և իրենց նվիրել հայ ժողովրդին ծառայելուն։ Տատիկս փաստաբան էր, փաստաբանների կոլեգիայի անդամ. 1988 թվականին Ռուբեն Ռշտունու հետ միասին վարում էր Սումգայիթի դատավարությունը՝ պաշտպանելով այն հայերին, ովքեր դեռ խորհրդային տարիներին կոտորածի էին ենթարկվել Ադրբեջանում։ Պապիկս Երևանի ռուսական դրամատիկական թատրոնի տնօրենն էր, ամբողջովին նվիրվում էր աշխատանքին և թատրոնում մահացավ սրտի կաթվածից։
Իմ հայ տատիկը (այժմ ողջ և առողջ, Աստված տա՝ մինչև 120)՝ Մարո Լազարի Խաչատրյանը, բժշկական գիտությունների թեկնածու, մանկաբարձ-գինեկոլոգ, ղեկավարում էր գինեկոլոգիայի բաժինը և հենց պրոֆեսոր Մարգարյանի աշակերտն էր, որի անունով է կոչվում այն հիվանդանոցը, որտեղ նա աշխատում էր։ Նա փրկել է հարյուրավոր ծննդկանների կյանքեր, բարդ ծննդաբերություններ է ընդունել Հայաստանի գյուղերում այն տարիներին, երբ չկային համապատասխան սարքավորումներ, գործիքներ և էլեկտրականություն։
Իմ հայ պապիկը՝ այժմ հանգուցյալ Աշոտ Ասատուրի Գյուլխասյանը, պրոֆեսոր-օտոլարինգոլոգ էր։ Նա Խնձորեսկից էր, գյուղացիական ընտանիքից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել է որպես բժիշկ և հետագայում դարձել տաղանդավոր բժիշկ։ Նրա որդին՝ իմ քեռին՝ Սուրեն Գյուլխասյանը, նույնպես գնաց հոր հետքերով. նա օտոլարինգոլոգ է, ֆիտոթերապևտ, որն ունի բժշկական գյուտերի մոտ հարյուր արտոնագիր։
Ծնողներս՝ Շուշան Գյուլխասյանը և Լև Կոզլիները, մասնագիտությամբ ֆիզիկոսներ են. հայրս մոտ յոթ տարի աշխատել է Թել Ավիվի համալսարանում՝ տիեզերական ֆիզիկայի ոլորտում։ Այսօր նրանք ապրում են Երևանում։
17 տարեկանում ընդունվեցի Երևանի բժշկական ինստիտուտ և, երկու տարի սովորելուց հետո, հայրենադարձվեցի Իսրայել։ Իսրայելում ստացա ծրագրավորողի մասնագիտություն, ինչպես նաև գիտական աստիճան բնական գիտությունների ոլորտում։ Արդեն 23 տարի է, ինչ աշխատում եմ որպես ճարտարագետ Intel ընկերությունում։
Սերը Հայաստանի, տատիկների, պապիկների և ծնողների սիրով շրջապատված իմ երջանիկ մանկության հանդեպ երբեք չի լքել ինձ։ Ավելին, մանկության և պատանեկության ընկերներս, դասընկերներս և համակուրսեցիներս իմ ամենահավատարիմ և սիրելի մարդիկ են, որոնք նույնիսկ ավելի քան 30 տարի անց մնում են իմ սրտում։
Հայ ժողովուրդը շատ ջերմ է, ընկերասեր, անսպառ բարությամբ և ընտանեկան արժեքներով։ Արդեն մոտ մեկ տարի է, ինչ իսրայելցիների համար դասախոսություններ եմ կարդում Հայաստանի մասին։ Ամեն ինչ սկսվեց Պետախ Տիկվայի մեր «Նոյան Տապան» հայկական մշակութային կենտրոնի առաջարկից՝ քաղաքապետարանում դասախոսությամբ հանդես գալ «Բեյթ սիախ նաշիմ» («Կանանց երկխոսություն») ակումբում հավաքվող կանանց առջև։ Դասախոսությունը շատ հաջող անցավ, և ինձ սկսեցին հրավիրել նաև այլ կազմակերպություններ։ Դասախոսություններն անցկացնում եմ կամավորական հիմունքներով, քանի որ իսրայելցիներին Հայաստանի մասին պատմելը համարում եմ իմ առաքելությունը։
Դասախոսություններս սկսվում են Խնձորեսկի՝ հին քարանձավային քաղաքի, գյուղացիական ընտանիքների կենցաղի մասին պատմությամբ, որտեղից են նաև իմ նախնիները։ Այնուհետև ունկնդիրներին ծանոթացնում եմ Երևանին, հայտնի հայերին, միասին ձայնակցում ենք Շառլ Ազնավուրի երգին։ Իմանում ենք Իսրայելի հայերի մասին։ Եվ, իհարկե, լուսաբանվում է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության թեման և Իսրայելի կողմից դրա ճանաչման հարցում առաջընթացը (ինչպես հայտնի է, վերջերս Պետախ Տիկվայից հետո երկրորդ քաղաքը՝ Հայֆան, քաղաքային մակարդակով ճանաչեց Ցեղասպանության փաստը՝ մեկուկես միլիոն անմեղ զոհերի հիշատակին փողոց անվանելով)։
Իսրայելցիներն իմանում են Երևանի մեր հրեական համայնքի մասին. ես նրանց ցույց եմ տալիս հատվածներ Վայոց ձորի հնագույն հրեական գերեզմանատան մասին վավերագրական ֆիլմից, որտեղ համայնքի ղեկավար Ռիմմա Պետրովնա Վարժապետյանը պատմում է հնագիտական գտածոների մասին, ինչպես նաև իմ հարցազրույցը ռաբբի Գերշոն Մեիր Բուրշտեյնի հետ, որը հիանալի խոսում է եբրայերեն և պատմում Երևանի սինագոգի ստեղծման պատմությունը։ Պատմում եմ նաև Իսրայելում Հայաստանի դեսպան պարոն Արման Հակոբյանի մասին, որը եբրայերենին տիրապետում է մայրենի լեզվի մակարդակով, և Ցեղասպանությանը նվիրված միջոցառումներում նրա ելույթների մասին։ Եվ, իհարկե, Արցախի՝ շրջափակման և հումանիտար ճգնաժամի մասին։
Իմ հավատարիմ օգնականները՝ «Նոյան Տապան» մշակութային կենտրոնի ղեկավար Դավիթ Գալֆայանի դուստրերը՝ դպրոցականներ Մանեն և Մելիսենդեն, դասախոսություններին ուղեկցում են ինձ հայկական տարազներով։ Իմ յուրաքանչյուր դասախոսություն ավանդաբար ավարտվում է Ռուբեն Ախվերդյանի երգով՝ անձրևոտ Երևանի տեսարաններով…
Դասախոսություն Հայաստանի մասին
Այսօր Պետախ Տիկվայում «Իսրայել՝ իսրայելցիների համար» ծրագրի շրջանակում կայացավ Հայաստանի մասին մեր հերթական դասախոսությունը։ Դրան մասնակցեց մեր թիմը՝ Դավիթ Կորյուն Գալֆայանի և նրա անզուգական դուստրերի հետ, որոնք հայկական ազգային տարազներով ստեղծեցին Հայաստանի մթնոլորտը։ Շնորհակալություն Յուլյա Գալֆայանին հյուրասիրության՝ հայկական գաթայի համար, որից հյուրերը հիացած էին։
Սա ևս մեկ քայլ է, որը թույլ է տալիս իսրայելցիներին ծանոթացնել հայկական մշակույթին։ Իսրայելցիներն իմացան ոչ միայն Հայաստանի և Արցախի պատմության, այլև Հայաստանի հրեական համայնքի, ծնողների, տատիկների և պապիկների նկատմամբ հայերի առանձնահատուկ վերաբերմունքի, Հայաստանի անհավատալի գեղեցկությունների, հայտնի հայերի և նրանց տաղանդների, հայկական դուդուկի, Իսրայելում Հայաստանի դեսպանի մասին, որը եբրայերենին տիրապետում է մայրենի լեզվի մակարդակով, և, անշուշտ, Օսմանյան կայսրության կողմից իրականացված Հայոց ցեղասպանությունը Իսրայելի կողմից պետական մակարդակով ճանաչելու անհրաժեշտության մասին։
Հրապարակվել է «Մագեն Դավիթ» թերթի № 6 (234) համարում, 2023 թ. հունիս։